تربیت(education )

نیازهای مادی

نیازهای معنوی

نیاز به معنی خواسته و نظرات افراد--- استافل بیم

نیاز به عنوان نقص یا مشکل----اسکریون

نیاز به معنی شکاف---  کافمن 

طبقه بندی نیازها ی سازمانی و افراد در سازمان ها

هنجاری- مقایسه با استانداردها

احساس شده/ نیاز های مورد تقاضا/ نیازهای مقایسه ای / نیازهای پیش بینی نشده

طبقه بندی از لحاظ توانایی تشخیص

آشکار / پنهان

از لحاظ اهمیت و ضرورت

فوری / عادی

از لحاظ فردی و گروهی

فردی/ گروهی

نیاز سنجی آموزشی

عبارت است از فرایند گردآوری داده ها و اطلاعات، تجزیه و تحلیل آن ها برای مشخص کردن نیازهای افراد، گروه ها و جوامع به منظور برنامه ریزی برای برآورده کردن نیازها

      طبقه بندی نیاز سنجی بر اساس:

              1- خاستگاه نیازسنجی/ ویژه مانند مرکز شماره 1   ---عمومی/ در کل مراکز

              2- دامنه عمل نیاز سنجی/ خرد - برنامه آموزشی یک درس و کلان--نظام آموزشی یک            دوره 

            3- سطوح تصمیم گیری/ موسسه --منطقه---کشور

4-          4- موارد کاربرد نیازسنجی

                الفا- تعیین نقاط مطلوب و باید ها

                بتا-  شکاف

               گاما- اولویت

               دلتا- برای انتخاب بهترین راه حل

                اپسیلون- ارزشیابی برنامه

                 زتا- برای ایجاد تغییر در برنامه با حفظ ساختار آن

5          5- هدف نیاز سنجی

                  کشف نیازها--آزمون کردن برای تشخیص میزان تحقق اهداف------- تشخیص راه حل     مناسب--- ارزشیابی برای تعیین فاصله ها با تخقق اهداف

           6- شکل نیاز سنجی

              پرسشنامه/ مصاحبه / مشاهد و ..

           7- تداوم نیاز سنجی/ مقطعی--- مداوم

            8- منبع اقتدار- حکم شده---- خودجوش

            9- اطلاعات مورد نیاز/ کمی -- کیفی-- ثبت شده و یا ثبت نشده

           10- جهت گیری زمانی  / حال نگر----آینده نگ     

           11- قلمرو نیاز سنجی/ جهانی---کشوری -- منطقه ی و مدرسه ای                                                    

   ا   اهداف نیاز سنجی

        - فراهم سازی اطلاعات برای برنامه ریزی

       -  فراکنشی عمل کردن/ قربانی تغییرات نشدن/ آینده و هدف بلند مدت را فراموش نکردن

        اجتناب از انحصارگرایی و جلب مشارکت عمومی

        - ضرورت پاسخ گویی 

     موضوعات نیاز سنجی

       مردم/ نگرش ها، دیدگاه ها،ارزش ها و رفتارهای افرادی که درگیر فعالیت هستند.

        برنامه ها / برنامه درسی،برنامه آموزش های ضمن خدمت،فرصت های یادگیری مانند آموزش خانواده و یا جامعه محلی

         سازمان /ارتباطات، ساختار اداری و نیازها و...

       اصول نیاز سنجی

      1- اصل تداوم/ فرایند مستمر، دایمی و پویا است

      2- اصل جامعیت/ جامع بودن فراین نیازسنجی یعنی تمام ابعاد و ارکان نظام آموزشیمورد سنجش قرار گیرد.  

3-    3- اصل مشارکت/ تمام گروه هاذینفع و مشارکت خرده فرهنگ های موجود و ...

       4- اصل عینیت/ یعنی داده ها نیاز سنجی باید بدور از ذهنیت باشند.... دادهای کمی/ کیفی و هنجاری( ریشه در ارزش ها و ایدئولوژی هادارند)

        5- اصل افزایشی بودن نیازسنجی/هر قدر از سطوح وسیع تر به سمت سطوح محدودتر حرکت کنیم، نیازها پیوسته افزایش می بابد- به عبارت دیگر وقتی نیازسنجی برای یک مرکز آموزشی انجام می شود ضمن مورد نظر قرار دادن نیازهای آن مرکز این نیاز به سطح منطقه و استان و کشور هم ارتباط پیدا می کند.

       6- اصل سیالی نتایج نیاز سنجی/ میزان ثبات و پایداری نتایج مرتبط است.

       7- اصل توجه نابرابر در نیاز سنجی/ یعنی میزان تاکید بر هر یک از منابع اطلاعاتی متغییر است باز هم یعنی ممکن است برخی از منابع بیشتر از برخی دیگر مورد توجه قرار بگیرد چون معتبرتر و ... است

        8- اصل واقع گرایی/ اطلاعات دقیق، عملی و سودمند فراهم کند

        9-اصل پویایی 

       10- اصل تعهد/ قابلیت اعتماد و اطمینان

     فنون نیاز سنجی

           طراحی آموزشی بر اساس نیاز سنجی

   نیازسنجی،/ هدف‌های آموزشی،/  منابع مادی و انسانی مورد نیاز / روش ها/ اجرا / ارزشیابی  

نیازسنجی

  برنامه‌های آموزشی باید با نیازسنجی آموزشی آغاز شوند. قبل از اینکه آموزش واقعی اتفاق بیفتد مدیر آموزشی باید این موضوع را مشخص کند که چه کسی، چه چیزی، چه وقتی، چه جایی، چرا و چگونه آموزش دهد. به منظور انجام این امر مدیر آموزشی باید در حد توانش اطلاعات را تجزیه و تحلیل کند. درباره سازمان، اهداف و ماموریت‌های آن، مشاغل و وظایف مربوط به آنها که نیاز است یاد گرفته شود، افرادی که باید آموزش داده شوند، دیدگاه کلی درباره آموزش و بهسازی کارکنان، دیدی کلی بر آموزش و بهسازی عملکرد مدیران و کارکنان اولین گام در طراحی برنامه‌های آموزش و بهسازی عملکرد مدیران و کارکنان اجرایی نیازسنجی می‌باشد. 

ﺷﺶ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺑﺮﺍﻱ ﻣﺸﺨﺺ ﻛﺮﺩﻥ ﻧﻴﺎﺯﻫﺎﻱ ﺁﻣﻮﺯﺷﻲ ﻛﺎﺭﻛﻨﺎﻥ: 

برای گردآوری اطلاعات یکی از روش های مناسب مصاحبه با افراد ذینفع و خود کارکنان اعم از مدیران و .. است.  

 با این روش با تعدادي از اشخاص آگاه نسبت به مسايل و مشكلات مردم و يا سازمان، كه داراي عقايد و ديدگاه هاي متفاوت باشند با كمك گرفتن از « راهنماي مصاحبه» گفت و گو مي شود. ليكن چارچوب سئوال ها ضمن مصاحبه و با طرح سئوال هاي تكميلي و بر اساس پاسخ هاي قبلي شكل مي گيرد. البته اين روش تا حدودي تحت تاثير  مصاحبه گر و مصاحبه شونده قرار دارد ولي مي تواند براي شناسايي نيازها و مشكلات و نيز ارايه راه حل آنها مفيد باشد.

مصاحبه گروهي:

در اين روش گروه هاي 8 تا 12 نفره به بحث در مورد سئوال تشويق مي‌شوند. گرداننده گروه، كه راهگشا ناميده مي شود، موضوع را به گروه معرفي مي كند، افراد را به مشاركت در بحث تشويق مي كند، تلاش دارد تا بحث روي موضوع مورد نظر متمركز شود و از نفوذ افرادي كه ممكن است گروه را تحت تأثير قرار دهند، بكاهد. افراد گروه تا حد امكان بايد مشابه باشند تا بتوانند به راحتي مسائل و مشكلات (در ارتباط با موضوع) را بيان كنند. در اين روش نيز چارچوب پرسشنامه در حين اجراي مصاحبه شكل مي گيرد.

مصاحبه جمعي:

در اين روش با افراد جامعه در يك محل عمومي مثل مدرسه، مسجد، تالار اجتماعات و ... صحبت مي شود. مصاحبه گر بر اساس راهنماي مصاحبه كه از قبل تهيه شده است سئوال ها را با جمع در ميان مي گذارد. اين روش در جمع آوري اطلاعات از ... مفيد مي باشد و براي اطلاع ازنقطه نظرات اصلاحي يا راه حل نيز قابل استفاده است. ايراد اين روش اين است كه نظرات، تحت تاثير افراد صاحب نفوذ قرار مي گيرد و در مواردي باعث خودسانسوري افراد و خودداري از ابراز نظر در جمع مي شود.  بايد سعي شود به طريقي از نظر اشخاص ديگر نيز مطلع شد، مثلاً ممكن است اين اشخاص در پايان گردهمايي دور ما جمع شوند و يا خارج  ازمحوطه نظر خود را به ما انتقال دهند.

مشاهده مستقيم:

مي توان با مشاهده مستقيم، نيازها ومشكلات را تعيين نمود.

كنترل آماري وشاخصها

يكي از مهم ترين روش هاي مسأله يابي است. آمار، اطلاعات بسيار مناسبي را از روند فعاليت هاي سيستم در اختيار مي گذارد. آمار، انعكاس عملكرد سيستم و اجزاي آن از جهت مقدار است.

گردآوري داده ها به منظور توليد اطلاعات مناسب بايد كليه مراحل سيستم را در برگيرد. به اين مفهوم كه از داده ها يا ورودي هاي سيستم، فرآيند آن و ستانده ها  اطلاعات بهنگام و دقيقي را در اختيار بگذارد.

آمار فعاليت هر واحد در مرحله نخست، بايد توسط همان واحد مورد ارزيابي قرار گيرد و كارشناسان مي توانند با مقايسه آماري عملكرد واحدهاي تحت نظارت خود، بازخورد مناسبي به همكاران خويش بدهند.

آمار را مي توان به منظور درك شرايط و موقعيت ها، و در شرايطي كه آمار جاري جوابگو نيست، گرد آوري كرد. مثلاً ممكن است موضوعاتي نظير اطلاع از رضايت استفاده كنندگان از خدمات، زمان سنجي فعاليت ها، شيوع برخي از بيماري ها، آگاهي  و نگرش و عملكرد بهداشتي مردم و غيره در برنامه جاري نظام آمار و اطلاعات جايي نداشته باشد ولي لازم است ما براي شناسايي وضعيت بهداشتي درماني حيطه مسئوليت خود، پايش و ارزيابي فعاليتها، و كسب اطلاعات بر حسب نياز و در نتيجه براي پي بردن به مسائل ، به تناوب از اين روش استفاده كنيم. معمولا اين گونه اطلاعات در قالب مطالعات توصيفي و نياز سنجي قابل حصول و تحليل است.

مقايسه آمار خاص يك سازمان در دوره هاي مختلف مانند ماه و سال؛

در اين مقايسه معلوم مي شود كه سازمان ، نسبت به روز، هفته، ماه و سال گذشته روند پيشرفت يا پسرفت داشته است و نقاط رشديا افت در چه زمانهايي بوده است.

  مرور متون و اطلاعات علمي:

اين روش يكي از مهم ترين و با اولويت ترين روش ها براي تشخيص مسائل و مشكلات سيستم است. به رغم آن كه در زندگي شغلي به آن كم توجه مي كنيم، ولي اساس و پايه شناسايي پديده ها و روابط عليتي و آشنايي با تحولات علمي است. مطالعه كتابها، گزارش هاي علمي،مجله هاي علمي و ساير منابع نوشتاري، استفاده از نرم افزارهاي كامپيوتري و شبكه هاي اطلاع رساني، بهره گيري از نظر افراد صاحب تجربه و با معلومات، گوش دادن يا خواندن اخبار علمي رسانه هاي گروهي، بينش علمي ما را نسبت به پديده ها بسيار تقويت مي كند، حساسيت علمي را بالا مي برد، از آخرين اطلاعات و تغييرات دنياي خارج از سيستم ما، آگاهمان مي سازد و به اين ترتيب مسائل و مشكلات خود را بهتر در معرض ديد ما قرار مي دهند.

مطالعه باعث مي شود وضعيت خود را در مقايسه با ديگران و آنچه بايد باشد دريابيم و از سوي ديگر از تجربه‌هاي ديگران به سادگي در شناخت و حل مشكل بهره جوييم. در حال حاضر بسياري از مجله هاي علمي وابسته به دانشگاه ها و مؤسسات علوم پزشكي در كشور ايران منتشر مي شوند كه به ندرت در اختيار مراكز بهداشتي درماني قرار مي گيرد.

ميزان دسترسي به دانش روز، بر كيفيت مسأله يابي و حل مسأله تأثير مي گذارد. دانش در دسترس ممكن است پراكنده يا نظام يافته باشد. افراد با تجربه و خبره قادر هستند با سرعت به اطلاعات دست يابند، در حالي كه افراد مبتدي نيازمند تلاش زيادي هستند و به خاطر تفاوتهايي كه در سازمان دانستني هاي افراد مبتدي و افراد خبره وجود دارد، خبرگان در شناسايي مسائل و راهبرد مناسب براي حل آنها، مؤثرتر عمل مي كنند.

شركت در دوره هاي آموزشي

شركت نمودن در همايش هاي علمي و دوره هاي آموزشي به ويژه آموزش كارگاهي، سطح دانش كاركنان و كارشناسان را افزايش مي دهد و زمينه را براي شناخت مسائل سيستم و ايجاد تغيير و تحول آماده مي سازد. همايش هاي علمي و برخورد با افكار، انديشه ها و افراد مختلف دراين مجامع باعث تازگي در بينش نسبت به فرآيندهاي جاري و روالي كه تاكنون عادي انگاشته مي شده است، مي شود. بدين ترتيب نگرش نوين و آگاهي يافتن از انديشه ها و روش هاي نو، به خودي خود ديد انتقادي نسبت به فرآيندهاي سازمان را تقويت مي كند وديد انتقادي، سبب يافتن مسائل ريز و درشت در سيستم مي‌گردد. بررسي آگاهي نگرش وعملكردجامعه تحت پوشش

وجود يك مسئله ويژه: بروز شكايت و انتقاد

برخي از افراد يا سازمان ها اصل را بر اين قرار مي دهند كه آن ها كارشان را خوب انجام مي دهند.مگر آن كه از عملكردشان شكايتي شود. ابراز نارضايتي مراجعين ،  استفاده كنندگان از خدمات ما، يكي ديگر از روش هاي سنتي و غير فعال شناسايي مسائل و مشكلات است. البته اگر مساله آنقدر حاد باشد كه به شكايت رسمي و نزد مراجع قضايي منجر شود براي ما گران تمام خواهد شد. گوش سپردن به انتقادها و پيشنهادهاي استفاده كنندگان از خدمات و در بعد وسيع تر توجه به نظرات مردم، يك منبع مهم تشخيص مساله، براي پي بردن به بسياري از نارسايي ها است.

 سایر روش ها  و فنون نیازسنجی

1-     تكنيك فيش باول (Fishbowl) اين تكنيك نيازسنجي در گروه تكنيك هاي توافق-محور دسته بندي مي شود. اين تكنيك زماني مورد استفاده قرار مي گيرد كه تعداد افرادي انتخاب شده براي جمع آوري اطلاعات نيازسنجي, محدود باشند و امكان تجمع آنها در يك كارگاه آموزشي نيز وجود داشته باشد. در اين تكنيك, افرادي را كه براي كسب اطلاعات و سنجش نياز جمع شده اند، مشابه آنچه در كارگاه هاي آموزشي معمول است, به گروه هاي كوچك تقسيم مي كنند و هر گروه با تبادل نظر, فهرستي از نيازها را تهيه مي كند تا در جلسه عمومي با حضور همه شركت كنندگان, گزارش كار گروه ها عرضه شود و پس از بحث و تبادل نظر, فهرست نيازهاي مورد توافق و اولويت بندي آنها انجام مي گردد. بديهي است براي استفاده از اين تكنيك، مجريان نيازسنجي بايد نسبت به نحوه برگزاري كارگاه و شيوه انجام كار گروهي, واقف و مسلط بوده و شركت كنندگان را نيز در مورد نحوه انجام كار گروهي توجيه كنند. اين روش نيازسنجي از روش هايي است كه در مدت زمان محدود مي تواند اطلاعات مناسبي را فراهم نمايد و براي سازمان هايي كه در محدوده جغرافيايي كوچكي فعاليت مي كنند، روش مناسبي مي باشد.